Miếu Âm hồn và tục cúng âm hồn ở Huế

Miế

miếu Âm hồn - Huế - ảnh ngobadung

u Âm hồn và tục cúng âm hồn ở Huế

     

  Huế có nhiều dinh thự, lăng tẩm, chùa chiền, miếu mạo, trong đó có một ngôi cổ miếu có tên Miếu Âm hồn được xây dựng năm 1895 và được trùng tu cách đây chừng 2 năm, nằm ngay ngã tư  Mai Thúc Loan- Lê Thánh Tôn, đường LTT trước đây còn có tên là đường Âm hồn như muốn nhắc nhở về một giai đoạn tang tóc, bi thương của người dân cố đô.

     Miếu Âm hồn được người dân lập ra nhằm để tưởng nhớ và nơi trú ngụ của những oan hồn uổng tử trong trận thất thủ kinh đô năm năm 1885.

       Cách đây 130 năm, vào đêm 4.7.1885 nhằm ngày 22.5 năm Ất Dậu, Thượng thư Bộ binh Tôn Thất Thuyết đã chỉ huy quân lính bất ngờ dùng đại bác và quân chủ lực tấn công quân Pháp đóng tại đồn Mang Cá và khu Tòa Khâm sứ bên kia sông Hương. Do hỏa lực không tương xứng, từ khuya đến 4 giờ sáng hôm sau, quân Pháp phản công tiến chiếm kinh thành, chúng đã hung hăng đốt phá, bắn giết không chừa một ai, kể cả trẻ con, phụ nữ, người già. Một cuộc tháo chạy và bị tàn sát hết sức bi thương tang tóc. Theo ước lượng của người Pháp có đến 1.500 người bị chết tại chỗ, số  chết và bị thương khác được thân nhân đem chôn cũng ước gần bằng số đó. Đa số người chết trong trận thất thủ kinh đô là thường dân vô tội cư ngụ tại phía đông nam kinh thành Huế. Bên cạnh đó có nhiều binh sĩ, quan lại có trách nhiệm chiến đấu bảo vệ kinh thành. Sử sách nói rằng chừng mười năm, sau biến cố 1885, khi khai quật, cải táng. Người ta còn tìm thấy vô số xác dưới các ao hồ (hồ Tịnh Tâm, cầu Thanh Long), trong hố chôn tập thể người ta còn tìm thấy rất nhiều binh khí, mũ mão, bài ngà của các quan lẫn xác ngựa.

        Theo các sử gia, con đường Mai Thúc Loan  và đường Âm hồn (Lê Thánh Tôn) ngày nay nơi có ngôi cổ miếu là nơi diễn ra cuộc tàn sát đẩm máu và đầy chết chóc nhất, xác người vương vãi khắp nơi, "chết không còn chỗ chôn" thật kinh hoàng, không bút mực nào tả xiết.

     

  “Nào hồn đông hồn tây, hồn nam hồn bắc, chẳng đâu không gọi hồn về.

    Hỡi cô phu, cô phụ, cô tử, cô thần, may hãy còn mình, mình cúng

     Cúng cha anh chú bác, thím mợ cô dì ta cả thảy, đau đoàn sau cùng đau đoàn trước, tình nhất sinh nhất tử sơ khác gì thân.

     Này hương hoa vàng giấy, xôi rượu muối trà, chút gọi rằng nếm lấy hơi, xin nếm lấy lòng, nghĩa đồng chủng đồng bào, thác xem như sống.

     Hỡi tinh linh các đấng, phòng trì cho Tổ quốc trường tồn

    Này quốc ngữ đôi hàng, ao ước những chí thành năng động.      

     Than ôi! Xin hưởng”

    (Trích văn tế cổ,cúng âm hồn tử sĩ trong biến cố 1885)

   

     Tưởng nhớ người thân đã bỏ mình trong biến cố lớn năm Ất Dậu, ở Huế dường như nhà nào cũng có thân nhân tử nạn, vì vậy hằng năm từ 23 âm lịch cho đến cuối tháng 5, suốt một tuần ròng rã, đâu đâu cũng che bạt, bày mâm, lập đàn chẩn tế. Con đường mang tên Âm Hồn và nhiều nơi khác, khi đêm xuống, nhà nhà bày biện những mâm cúng phía trước. 
     Trong không khí u tịch, trầm lắng là những mâm lễ với đủ nghi thức với cau trầu rượu, chè cháo, gạo muối, hạt nổ ngũ sắc, hương hoa vàng mã. Khó khăn thì vài củ khoai, sắn luộc, đốt mía, bánh trái xanh đỏ... như “dúi vào tay” cho những oan hồn còn vất vưởng chưa siêu thoát còn lẫn khuất chốn dương gian.

                                                       

          Ngô Bá Dũng biên khảo

Cửa Đông -Huế nơi diễn ra những trận đánh ác liệt làm nhiều người chết - ảnh Ngô Bá Dũng

 

“ Tang điền biến vi thương hải”

   

          Ông bà ta xưa thường nói “Thương hải biến vi tang điền”, nghĩa là: biển xanh biến thành ruộng dâu. Ruộng dâu biến thành biển xanh. Ý nói cảnh đời luôn luôn biến đổi, không có gì gọi là bền vững vĩnh viễn. Rút gọn câu nói đó, người ta hay dùng từ Tang Thương để chỉ về thảm họa đau xót nào đó do thiên nhiên hoặc con người gây ra cho môi trường, cuộc sống chúng ta.

            “ Tang điền biến vi thương hải”

     Từ đầu tháng 10 cho đến nay bờ biển Cửa Đại, thành phố Hội An luôn bị hiện tượng xói lở rất nghiêm trọng. Hàng ngàn mét khối cát bị sóng và dòng chảy của biển mang đi để lại những vực sâu trên 2 mét chạy dài dọc theo bãi biển. Nhiều cây dừa bị  biển đốn ngã nằm bật cả gốc. Tốc độ xâm thực của biển diễn ra rất nhanh và sự tàn phá của nó cũng rất kinh ngạc. Người dân ven biển cho biết chỉ trong vài ngày biển đã ăn sâu vào vài chục mét. Biến cả bãi biển đẹp, thơ mộng yên bình ở đây thành bãi chiến trường. Mọi người đều bàng hoàng trước sự tàn phá đột ngột và dữ dội của thiên nhiên. Nếu chính quyền không có biện pháp khắc phục nhanh chóng thì việc xâm thực cả tuyến đường ven biển ở đây chỉ còn là thời gian rất ngắn và điều đó thực sự là thảm họa cho môi trường và ngành du lịch của Hội An.

      Xói mòn hay bồi tụ - “ Tang điền vi thương hải” là quá trình diễn ra tự nhiên hàng nghìn năm nay. Tuy nhiên điều nầy đã trở nên bất bình thường ở các quốc gia ven biển ở Châu Á trong đó có Việt Nam khi có sự tác động của các yếu tố tự nhiên như sóng biển, dòng chảy, thủy triều, mưa bão…

      Cùng với các yếu tố tự nhiên thì tác động của con người với sự gia tăng dân số đã gây nên những tác động tiêu cực đối với môi trường như nạn phá rừng, khai thác bừa bãi tài nguyên rừng đã làm gia tăng sự xói mòn bất bình thường vùng thượng lưu, gia tăng lượng bồi tụ của phù sa bồi lấp làm cạn dần các dòng sông (sông Hoài- Hội An). Các tác động khác ở hạ lưu như đắp đập ngăn dòng, san lấp các đầm lầy ngập mặn cùng thảm thực vật ở khu vực ven biển để làm kinh tế đã làm cho lượng phù sa mang ra của biển của sông ngày càng ít đi. Trong khi đó hiện tượng triều cường cao với sóng biển và dòng chảy đã đẩy nhanh hiện tượng xói mòn bờ biển mà vụ xâm thực ở bãi tắm Cửa Đại và đoạn bờ biển phía đông của Hội An là một minh chứng rõ nhất.

                                      Ngô Bá Dũng 

Bãi tăm Cửa Đại tan hoang

Đang gia cố chống kè

Những cây dừa bị quật ngã do sóng

Bãi Cửa Đại Hội An bị xói lở nghiêm trọng

Bãi tăm Cửa Đại cách đây vài năm

Quảng Nam – Festival Di sản văn hóa 2013

Malaysia - ảnh ngobadung

Quảng Nam – Festival Di sản văn hóa 2013

Quảng Nam được UNESCO công nhận 03 di sản văn hóa và thiên nhiên:

-Đô thị cổ Hội An

-Khu đền tháp Champa Mỹ Sơn 
-Khu dự trữ sinh quyển thiên nhiên Cù lao Chàm

  Để quảng bá hình ảnh di sản với người dân trong nước và bạn bè thế giới. Quảng Nam đã tổ chức Festival  Quảng Nam – Hành trình di sản.

  Có những hoạt động chính sẽ và đang diễn ra từ 20 đến 26 tháng 6 năm 2013. Riêng tại Hội An sẽ có các hoạt động chính như:

      Thi hợp xướng quốc tế gồm 15 đoàn như Indonesia, Hoa Kỳ, Úc, Hàn Quốc, Đài Loan, Đức, Malaysia, Việt Nam. Ngoài ra hằng đêm các đoàn còn biễu diễn Hợp xướng quốc tế đường phố và giao lưu với khán giả với tên gọi “Giai điệu quốc tế” tại các điểm biểu diễn công cộng của Hội An. Tái hiện đêm phố cổ đầu thế kỷ XX. Khai mạc và triển lãm “Không gian di sản văn hóa Việt Nam và ASEAN”. Liên hoan ẩm thực Việt Nam và các món ngon xứ Quảng đồng thời công bố hai món ăn nổi tiếng xứ Quảng là Mỳ Quảng (kỷ lục Châu Á) Bê thui Cầu Mống (kỷ lục Việt Nam). Carnaval đường phố “Sắc màu Festival Di sản Quảng Nam”. Trình diễn đường phố “Giao hòa nghệ thuật ASEAN-Hàn Quốc- Nhật Bản”. Diễu hành “Hoa hậu và xe cổ”. Ngoài ra trong dịp nầy, cuộc thi Hoa hậu các dân tộc Việt Nam sẽ diễn ra vòng chung kết và trao thưởng tại Hội An.

                                              Ngô Bá Dũng

                                               Tổng hợp từ các nguồn.

Hợp xướng Quốc tế

Bát nước chè xanh

Bên bếp lửa

Liên hoan ẩm thực Hoian 2013 - ngobadung

Bê thui Cầu Mống -Kỷ lục Vietnam

Sân khấu ngoài trời

Thổ dân Úc Châu

 

Lệ Thúy & Tây cà kheo

 

Tơ lụa

Những hình ảnh & tản mạn về Hội An xưa và nay / The photos of Hoian then and now

Những hình ảnh & tản mạn về Hội An xưa và nay

Hoian 1930 - photo Vĩnh Tân

      Những hình ảnh về Hội An trong những thập niên 1930, 1960 được các nhiếp ảnh gia kỳ cựu như  Photo Vĩnh Tân, Lệ Ảnh và các phóng viên của tạp chí LIFE chụp từ thế kỷ trước cho thấy Hội An Ngày ấy- Bây giờ vẫn còn giữ được "hồn xưa" từng trong những ngôi nhà, con phố. 
     Người Hội An vốn không ưa sự thay đổi, nặng hoài niệm quá khứ, luôn giữ gìn những giá trị truyền thống của tổ tiên. Là đô thị cổ, một thời là trung tâm thương mại ở xứ Đàng Trong. Nhưng bao giờ Hội An vẫn là đô thị buôn bán trật tự, văn minh, không thích sự ồn ào, tráo trở. Chính vì vậy mà nhiều thương nhân ngoại quốc đã chọn nơi đây làm chốn định cư, sinh sống lâu dài. 
      Hội An, những con phố như trong lòng bàn tay "đi dăm phút lại về chốn cũ". Trong ký ức tuổi thơ của tôi. bao giờ Hội An cũng vẫn là nơi yên bình êm ả. Những buổi trưa hè yên ắng, cả con phố nghe rõ từng tiếng guốc, tiếng rao của những gánh hàng rong. Tiếng gõ nhịp "lạch cạch"  quen tai của chiếc cầu gỗ khi có xe cộ hay lữ khách bộ hành trên chùa Cầu.

     Trong một đất nước có chiến tranh nhưng dường như do một quy ước hay sự sắp đặt của tạo hóa. Hội An có một diễm phúc  bình an trước "mũi tên, hòn đạn”. Nhờ vậy, những ngôi nhà, con phố, đình chùa, miếu mạo còn lưu giữ được cho mãi đến hôm nay.

     Cũng như đời người, Hội An cũng có những giai đoạn thăng trầm khốn khó. Có một thời cả thành phố như một công xưởng dệt, nhà nhà dệt vải. Tiếng khung máy dệt rộn rã nhịp đập sớm khuya nhưng  nghèo khó, thiếu thốn luôn hiện hữu ở mọi gia đình. 

    Hội An có một thứ thực phẩm trời cho, rẻ tiền, ấy là hến, ở đây hến luôn có mặt trong bữa cơm mọi gia đình. Người ta khai thác hến  quanh năm nhưng nhiều nhất từ tháng 3 đến tháng 8 âm lịch, thịt hến có nhiều đạm và calci nhưng lại ít cholesterol. Thời gian khó, người Hội An thường luộc hến lấy nước làm món canh. Buổi sáng có tô canh hến nóng với vài củ khoai lang luộc là ấm bụng, rẻ tiền nhưng đủ chất dinh dưỡng.  Vì vậy nhiều người ví von hến “nuôi sống” dân Hội An thời khốn khó. Còn bây giờ nhờ du lịch, cuộc sống của người dân Hội An ngày một tốt hơn thì hến xào xúc bánh tráng vẫn là món ăn khoái khẩu, níu chân nhiều du khách.

    

                                          Ngô Bá Dũng 

Chợ Hội An 1930 - photo Vĩnh Tân

  Nay

Phố 1930 -Photo Vĩnh Tân

Chợ nước lụt 1930  -Photo Vĩnh Tân

 Lụt lớn năm Nhâm Thìn 1964 - Photo Lệ Ảnh

Lụt 2013

 Nhà thờ Hội An - Photo Vĩnh Tân

Chùa Bà Mụ - nằm cạnh trường Bồ Đề, nay không còn nữa! -Ảnh Vĩnh Tân

 Chợ Hội An -Tạp chí LIFE

Hội quán Quảng Triệu - Ảnh Vĩnh Tân

 Hội quán Quảng Triệu

  Hội An ( nhà họ Vương) - ảnh Vĩnh Tân

 Đình Minh An - Tạp chí LIFE

Chùa Cầu 1903  photo  belle Indochine