Người phụ nữ gốc Đà Nẵng xưa

Bà là dân gốc Đà Nẵng xưa. Nếu còn sống cũng 120 tuổi (nói vậy chớ làm sao mà còn).

    Lúc nầy bà ngoài 40, bà rước thợ ảnh tới nhà chụp 01 tấm để... ĐỂ ĐỜI" đúng nghĩa.
    Cái chi quý nhứt trong nhà được chưng ra. Mắc tiền nhứt là chiếc đồng hồ để bàn, chiếc khăn con công để trãi trên chiếc bàn tròn gỗ quý. Áo dài lụa, đi hài đính hạt cườm, cổ đeo kiềng, tay đeo vòng vàng (hay bạc không rõ)! Dáng ngồi trịnh trọng, hai tay đủ mười ngón duỗi thẳng (chứng tỏ không khuyết tật). 

    Khuôn mặt hãnh diện, bà ắt hẵn thuộc giới nhà giàu ở Đà Nẵng xưa, chắc con cháu chừ cũng thuộc loại có "máu mặt".
   Ghi chú: Người Quảng Nam xưa nói ai giàu là "CÓ MÁU MẶT" (Không phải do rượu) để phân biệt với giới số đông mặt vàng như nghệ luôn luôn ở "tư thế" mặt cắt không có giọt máu!

Đà Nẵng những năm 68, 69 - 70

Đà Nẵng những năm 68, 69 - 70 của thế kỷ trước.

Đường Độc Lập, đoạn đối diện với chùa Long Thơ. Gần đoạn giao với Hùng Vương - Đồng Khánh - Bạch Đằng là những con đường lớn có nhiều tiệm buôn bán sầm uất của thị xã Đà Nẵng.
      Những tủ gương có bánh xe toàn bán hàng ngoại như rượu, mỹ phẩm, zippo, bài tây, xì gà, viết Pilot, Parker, kính đeo mắt... nằm quanh Chợ Hàn và các trục đường gần đó.
     Lúc nầy chắc giữa trưa thấy mấy cô cậu học trò tiểu học, tay mang cặp tắp đi học về.
    Giờ tan trường, các con đường như Lê Lợi, Quang Trung, Lê Thánh Tôn, Thống Nhất, bến phà qua Quận Ba, Lê Đình Dương, Võ Tánh... Học sinh trung học, tiểu học rủ nhau đi bộ nói chuyện cười đùa. Có đứa nhà ở quận Nhì cũng... đi bộ! (tui thì đi bộ lên bến xe rồi đón xe Lamb)
     Số có cha mẹ đưa đón rất ít vì học sinh hồi đó có tính tự lực hơn chừ.

Ảnh Chùa Thiên Mụ hơn 100 năm trước.

Chùa Thiên Mụ xưa

Chùa Thiên Mụ hơn 100 năm trước.

    Ngôi tháp Phước Duyên đã được vua Thiệu Trị cho xây dựng dưới thời của ông ( xây xong 1844).
     Ngôi chùa được lập năm 1601 dưới thời Chúa Nguyễn Hoàng, lúc đầu chỉ vài gian nhà sơ sài.

Vua Minh Mạng với đề xuất "Thủy quân lục chiến"

Vua Minh Mạng 1791 -1841

Vua Minh Mạng với đề xuất "Thủy quân lục chiến".
   Đề đốc Hà Nội Tôn Thất Bật tâu "Thủy binh và biền binh tập trận không giống nhau. Xin từ nay cho binh lính thủy và bộ đều học đánh côn, đi quyền, đỡ khiên. Ngoài ra nên dạy cách chèo thuyền, bẻ lái. Cho học luôn cách bắn điểu thương, giáo dài, ngồi xuống, đứng lên, đâm bắn nhịp nhàng thì vài năm sẽ thành đạo quân tinh nhuệ cả thủy và lục cả".
     Vua Minh Mạng lại dụ: "Chuyên một nghề thì tinh - nhiều nghề thì nhảm. Cho nên từ xưa có thủy, có bộ. Nếu như đã thông thạo nghề của mình rồi mà luyện thêm thứ khác cũng tốt. Nếu chưa tinh mà thêm thứ khác thì hẵn khó được việc.
     Vậy thông dụ cho các đốc, phủ, bố, án, lãnh binh đều biết:
      -Quân bộ tức biền binh thuộc hạt mình phải tập luyện cho thuần các lệnh, cử, chỉ, đứng, ngồi, bắn, đâm, luyện bắn súng, giáo, côn , quyền, khiên, chắn.
      -Thủy binh thì phải giỏi buồm, tay sào, mái chèo, tiến, lui, chở, biết sức gió, biết sóng, con nước, phương hướng.
      Mỗi ban phải giỏi việc của mình rồi sau đó biền binh phải tập thủy chiến. Thủy binh phải tập bộ chiến thì lo gì không được việc".
                         Theo Đại Nam Thực lục.

* Ai cũng biết vua Minh Mạng rất giỏi về sắp đặt giang sơn, giỏi dùng người, giỏi về hành chính và nội trị. Ngoài ra ông còn là nhà lãnh đạo quyết đoán, cứng rắn với nguyên tắc đã đề ra.
Ông cũng là vị vua thương dân, lo lắng cho đời sống của dân.
Qua chuyện nầy ta còn thấy ông còn giỏi về quân sự dù không học trường võ bị nào.

Lê Văn Khôi tay không bắt cọp

Hình vẽ của AI - LÊ VĂN KHÔI ĐÁNH CỌP

Hồi nhỏ trong bài học lịch sử, nhiều người còn nhớ câu chuyện "Lê Văn Khôi tay không bắt cọp"?

   Ông Khôi gốc gác tận Cao Bằng nhưng bắt cọp ở Đồng Nai - Biên Hòa bởi vì ông làm loạn ngoài đó, bị truy đuổi nên trốn vào tận phương Nam giấu tông tích trong nhiều năm.
      Ông không phải họ Lê cũng không phải tên Khôi mà là họ Bế tên Phan nhưng nhờ chuyện bắt cọp mà ông được thay đổi thân phận từ người bị truy nã thành một võ quan, thiếu chút nữa là làm vương.
    Số là ngài Tổng trấn Lê Văn Duyệt dẫn đoàn tùy tùng vào rừng đi săn. Bổng một con cọp to lớn thình lình xuất hiện, ngài Tổng trấn thất sắc, đám tùy tùng cũng bủn rủn tay chân. Giữa lúc đó Bế tay cầm dao nhảy ra đánh cọp, bảo vệ Tổng trấn. Sau một hồi giữa người và cọp quần thảo, con cọp to lớn bị giết. Tổng trấn hết lời khen ngợi và nhận chàng trai họ Bế làm con nuôi (Tổng trấn vốn không có con) và đổi họ đổi tên là Lê Văn Khôi.
Dưới trướng của Tổng trấn, Khôi đã làm đến chức Đô úy, tức coi về quân sự cả vùng Sài Gòn lục tỉnh bây chừ.
    Khôi có tính ngang tàng, khí phách vốn ưa nổi loạn. Ông ta đã giết nhiều trong chính quyền thời đó và chiếm luôn thành Phiên An (Saigon) và chống lại quân đội triều đình kéo đến hãm thành trong suốt 03 năm!
    Thành Phiên An bị đập tan, mộ Lê Văn Khôi (chết trước đó) bị đào lên vứt xuống sông!
    Cho nên đánh cọp bắt cọp là chuyện rất hy hữu khó có ai làm được. Ngoài Lê Văn Khôi, trước đó dưới thời Minh Mạng có viên Đội họ Hoàng đã dùng giáo giết được cọp. Bên tàu thì có Võ Tòng đánh cọp cứu người.
Cho nên bắt cọp là chuyện xưa nay rất khó, mấy ai mà làm được.

VOỌC CHÀ VÁ CHÂN NÂU SƠN TRÀ

Trời sinh con vật đi không bén đất, suốt đời chỉ ngủ ngồi, phơi mình ngoài mưa nắng, một đời chỉ ăn chay đạm bạc nhưng có bộ lông đẹp, nhiều màu như mặc quần áo.
       Được xếp vào loại quý hiếm có tên sách đỏ của thế giới.
      Đó là loài Voọc Chà vá chân nâu chỉ có ở Sơn Trà và một vài cá thể ở khu vực gần đó.
     Ai "đụng" tới nó là sẽ ngồi bóc lịch ít nhất vài năm!

Một người Âu mặc quốc phục của An Nam đầu TK XX.

Một người Âu mặc quốc phục của An Nam đầu TK XX.
   Ông ta là viên chức trong tòa Thống Sứ ở Bắc Kỳ đến chụp ảnh tại tiệm ảnh Dụ Chương (Yu Chong) do người Hoa mở ra ở Hà Nội xưa. Có thể tiệm ảnh nầy ở đâu đó thuộc trung tâm phố cổ bây chừ.
   Các viên chức người Pháp xưa khi đến công tác ở Đông Dương đều muốn có ảnh mặc trang phục theo người bản xứ để làm kỷ niệm.

GẦN 200 NĂM TRƯỚC - MỘT TAI NẠN THẢM KHỐC LÀM CHẾT 280 LÍNH TRÊN VÙNG BIỂN ĐỀ GI - BÌNH ĐỊNH.

GẦN 200 NĂM TRƯỚC - MỘT TAI NẠN THẢM KHỐC LÀM CHẾT 280 LÍNH TRÊN VÙNG BIỂN ĐỀ GI - BÌNH ĐỊNH.
     Tháng 9 năm 1838 đoàn thuyền hiệu chữ Bình chở lính đi đóng ở An Giang bị nạn trên đường đi, tai nạn thuộc địa phận biển Đề Di (Đề Gi) Bình Định - do bão gió to sóng lớn làm đánh vỡ thuyền ngay ở Hòn Kiền làm chết 280 lính 74 người lính sống sót.
     Quan sở tại cho người lặn xuống để vớt đồ vật công nhưng nước quá sâu đến vài mươi trượng lại gặp nhiều giống cá dữ. Ngay lúc ấy cá voi lại đến hàng đàn, cá dữ liền tránh xa.
    Vua bảo: Do thần biển hiển linh sai đem lễ thái lao để lễ tạ.
     Số người chết đều được cấp quan tài và đồ khâm liệm. Chiếu theo lệ chết trận mà cấp tiền tuất cho gia đình rồi lập đàn ở bãi biển tế lễ một tuần.
                       Theo Đại Nam Thực lục


*Một tai nạn trên biển cách đây 188 năm, nguyên nhân do bão đã làm chết 280 người là một đại tang làm chấn động kinh thành lúc bấy giờ. Số người gặp nạn đa phần quê quán ở Kinh và Quảng Nam .
    Vùng biển Đề Gi cũng là nơi cá voi từng tụ tập sinh sống theo mùa từ mấy trăm năm trước. Cho đến những năm gần đây đều có cá voi xuất hiện.

BAN NHẠC CỔ SAIGON XƯA.

BAN NHẠC CỔ SAIGON XƯA.

Các nhạc công thuộc ban nhạc cổ Saigon được cử sang Pháp để "đem chuông đi đánh xứ người" trong một cuộc đấu xảo dành cho các dân tộc thuộc địa tại thành phố Marseilles -Pháp.
     Ban nhạc có nam, có nữ, đặc biệt có 02 nhạc công con nít sử dụng bộ gõ. Đông nhất là đàn tranh (07 tay), thứ đàn có tiếng thánh thót như suối chảy là loại chủ lực trong ban nhạc cổ cung đình. Ngoài ra ta còn thấy đàn Nguyệt, đàn Nhị, đàn Bầu, đàn Đáy, kèn, sáo (Kèn Sáo - tuy không thấy trong ảnh nhưng chắc chắn phải có - vì có 02 ông không thấy rõ đang cầm nhạc cụ chi?)... thiệt là hùng hậu.
Hơn trăm năm trước (1906) mà người nào trong ảnh cũng đẹp từ cách ăn mặc, cho đến phong thái, nhân dạng.
      Đúng là giới văn nghệ sĩ đất Saigon - thời nào cũng đẹp.

KHỈ , VOỌC & CON NGƯỜI - NHỮNG HÌNH ẢNH BỞI NGÔ BÁ DŨNG

    Khỉ ở chùa Linh Ứng thì hung hăng, láu cá nhưng khỉ trên núi Sơn Trà lại hiền lành ngây ngô.
    Từ đó tui "ngộ" ra con chi mà tiếp xúc với con người nhiều thì cũng sinh đủ tật như giành ăn, giật đồ, ma mãnh, trậm trợn!
    May mà loài voọc Chà vá Chân nâu Sơn Trà đã không nhiễm vì vẫn luôn đề phòng và giữ khoảng cách nhất định với con người.
Ảnh:
Trên: khỉ
Dưới: voọc ...đều ở Sơn Trà

 

Bò và Cò - những hình ảnh bởi Ngô Bá Dũng/Cows and Storks - images by Ngo Ba Dung/Vacas e cegonhas - imagens de Ngo Ba Dung

 NHỮNG HÌNH ẢNH

 BÒ VÀ CÒ TRÊN CÁNH ĐỒNG

NHỮNG HÌNH ẢNH BƯỚM VỪA CHỤP TRONG THÁNG 4 NĂM 2026 TẠI BÁN ĐẢO SƠN TRÀ Bởi NGÔ BÁ DŨNG

NHỮNG HÌNH ẢNH BƯỚM VỪA CHỤP TRONG THÁNG 4 NĂM 2026 

TẠI BÁN ĐẢO SƠN TRÀ

Bởi NGÔ BÁ DŨNG

 

Người Quảng Nam xưa có tuổi thọ khá cao.

Người Quảng Nam xưa có tuổi thọ khá cao.
Năm Đinh Dậu 1837 vua Minh Mạng thăm Quảng Nam. Vua nghỉ tại hành cung Vĩnh Điện. Hộ phủ Hồ Hựu mang các quan dưới quyền và các kỳ lão đến ra mắt lạy mừng. Vua sai đem thưởng cho 4 kỳ lão trên 100 tuổi mỗi người 01 Bát bảo Tiểu kim tiền và 03 Phi Long ngân tiền, lụa màu 01 tấm. Có 62 cụ trên 90 tuổi, mỗi người 3 đồng Phi Long và vải màu 01 tấm. Có 666 cụ trên 80 được thưởng 02 đồng Phi Long. Có 667 người trên 70 tuổi đều được thưởng 01 đồng Phi Long. Nhân dịp nầy vua tha thuế thân 01 năm cho toàn dân Quảng Nam.
      Vua vui mừng trước việc dân Quảng Nam làm ăn được mùa, khắp chốn no đủ, nhiều người sống thọ. Đồng thời vua cũng nhắc lại việc trước đây Hộ phủ Quảng Nam là Phan Thanh Giản tấu bậy là dân Quảng Nam đang mất mùa đói kém làm vua lo lắng. Sau đó sự thực không phải vậy nên ông Phan bị án chém chờ lệnh nhưng về sau được vua đặc cách xử nhẹ cho đoái công chuộc tội.
                 Theo Đại Nam Thực lục

*Như vậy năm đó Quảng Nam có cả thảy 1.399 cụ trên 70 tuổi được ban thưởng vì sống lâu. Cái thời mà người ta chỉ xem mức thọ "thất thập cổ lai hi" thì con số đó rất có ý nghĩa.
     Đáng lưu ý giá trị của 01 đồng Phi Long tương đương với 200 kg gạo thời bấy giờ.
     Đồng Phi Long được đúc bằng bạc có mệnh giá cao nhất thời đó - ảnh dưới là đồng Phi Long xưa.

Dân Man thuộc phủ Tây Ninh xin nộp thuế thân bằng dầu rái, nhựa trám.

Tổng đốc Định Biên tâu:

* Dân Man thuộc phủ Tây Ninh xin nộp thuế thân bằng dầu rái, nhựa trám. Nay có cho hoãn thuế như người Kinh không?
* Xin vua ban cho tộc họ để phân biệt nòi giống.
Vua Minh Mạng nói: "Dân Man ấy thuộc về đồ bản, có sổ sách. Thương dân như một, há sao chia rẽ nọ kia. Về nộp dầu nhựa cho gia ân tạm hoãn.
Còn cho tộc họ thì ta ban cho họ Lý, Đào, Hạnh, Dương, Ngưu, Đương, Tượng, Mã. Bọn mi cứ chép mà ban.
Theo Đại Nam Thực lục.

*** Vùng Định Biên là vùng Biên Hòa ngày nay, xưa có nhiều tộc ít người sinh sống đều gọi chung là Man.
     Phần lớn nghèo khó, nộp thuế thân bằng sản vật thay tiền. Do khó khăn vua cho hoãn.
     Họ chỉ có tên mà không có họ như người Kinh. Nên vua ban cho 08 họ. Vậy ai ở vùng Đồng Nai - Biên Hòa mà mang 01 trong 08 họ nầy thì đích thị có nguồn gốc từ dân tộc thiểu số.

Dân chơi "thứ thiệt" Đà Nẵng cách đây 60 năm.

Dân chơi "thứ thiệt" Đà Nẵng cách đây 60 năm.
Anh chị ăn mặc rất đẹp và đúng "mode" của thập niên 60 - quần "tube" áo sơ mi rộng, tóc "phi dê", phụ nữ ngồi xe hồi đó chỉ ngồi một bên, nếu ngồi "chàng hảng" như bi chừ là bị chê và cha mẹ la liền.
Chiếc xe máy Goebel nhập từ Đức chính hiệu, loại ni rất thịnh hành và tân thời lúc đó.
      Goebel chạy xăng pha nhớt, máy nổ dòn tan nghe "peng peng" cũng sướng. Hồi đó thấy mấy ông anh lớn cưỡi Goebel mặc áo không gài nút phóng vun vút áo bay pành phạch rất oai. Đôi khi muốn dợt le là mấy ảnh bẻ "gui đông" đạp lui pedal thì xe quay đầu cái rẹt làm đám con nít tụi tui lác mắt thích chí.
     Chiếc Goebel đời đầu 1950 tui đang ngồi hồi tui 45 tuổi, nó có tuổi còn hơn tuổi tui nữa!

LỄ ÔM GỐI

Mộ của tướng quân Trương Minh Giảng ở
P7 quận Gò Vấp tp HCM
ảnh của báo Thanh Niên

Tướng quân Trương Minh Giảng có công to được vua Minh Mạng gọi vào cho ngồi trên bệ dưới chân mình rồi thân mật hỏi han nói chuyện hồi lâu. Xong việc vua cho chiếc nhẫn vàng đính ngọc quý.

     Từ chuyện câu chuyện ấy triều đình (Bộ Lễ) nãy ra sáng kiến đặt ra LỄ ÔM GỐI đối với những người đặc biệt có công.
     Về sau các ông như Phạm Văn Điển, Tạ Quang Cự, Lê Văn Đức, Phạm Hữu Tâm đều được một lần LỄ ÔM GỐI.
                 Theo Đại Nam Thực lục


* Nghĩ đây là nghi thức dành cho người có công lớn nên được vua tiếp với cử chỉ đặc biệt thương yêu tin cậy.
     "Ôm Gối" có thể là thân mật tới mức người ngồi dưới chân mà ôm đầu gối của vua chăng? Cũng là nghi thức rất thú vị trong chế độ quân chủ chuyên chế xưa điều mà người bình thường còn không được nhìn thẳng vào mặt vua nói chi "ôm gối".
     Riêng ông Trương Minh Giảng gốc người Bình Dương, vị tướng quân văn võ song toàn có công rất lớn trong việc phò chúa Nguyễn Ánh, cũng như có công lớn trong việc gìn giữ bờ cõi phương Nam.         Ông được vua Minh Mạng cử sang Miên với nhiệm vụ Trấn tây thành nguyên soái đặc trách bảo hộ Cao Miên  và ông đã làm rất tốt chuyện đó và người Miên, người Xiêm đã từng rất "ớn" ông.

Chuyện nhỏ trong cung

Ảnh cửa gương trước điện Càn Thành
Ảnh minh họa

Một ngày đẹp trời mùa thu 1837 vua Minh Mạng sai cho người phụ trách nội phủ gắn pha lê vào các cánh cửa bằng gỗ quý tại các điện như Trung Hòa, Quang Minh, Văn Minh trong Hoàng thành Huế.
     Theo Đại Nam Thực lục


*Pha lê - thứ mà sử nhắc đến trong chuyện nầy chính là gương thủy tinh rất thông dụng mà ngày nay nhà nào cũng có.
   Hồi đó lắp gương trên cửa là chuyện xa xỉ chỉ có vua và giới nhà giàu mới sắm nỗi mà thôi, chừ gương sứt vứt đầy mà công ty vệ sinh thâu lượm họ cũng ...chê!
  03 điện trên nằm trong Tử Cấm thành và đã bị tàn phá trong chiến tranh chừ chỉ còn nền gạch mà thôi!
   Những tấm "pha lê" trên cửa của Điện Càn Thành Huế (ảnh minh họa ngày nay)

Huế 1837 - vua Minh Mạng cho chỉnh trang nhà cửa lụp xụp phía cửa Chính Đông.

Chợ Đông Ba năm 1900 dưới thời vua Thành Thái

HUẾ - vào năm 1837 những nhà dân lợp tranh phên ván lụp xụp dọc theo sông Đông Ba và Gia Hội được phá để xây nhà mới. Có cả thảy 399 gian nhà tranh tre ván bị phá hủy. Dân xin tự làm lại 147 gian, Nhà nước làm 252 gian. Tất cả đều xây nhà phố có cột bằng gạch (thay tre, gỗ) tường gạch vôi lợp ngói. Mặt trước có cửa ngõ, cứ 3 gian ngăn bằng hàng rào tường gạch. Phía sau để trống 5 thước (01 thước xưa chừng 4 tấc rưỡi) để làm đường nhỏ. Xây xong gọi là phố Gia Hội và phố Đông Ba.

Nhà nước khuyến khích ai làm 02 nhà trở lên thì miễn thuế địa tô. Ai không có tiền làm nhà thì thuê lại mỗi năm nộp 20 quan, khi nộp đủ 120 quan thì được nhận nhà làm của riêng (tức sở hữu chủ).

Khi xây xong vua Minh Mạng đến xem và nói: "Làm ra phố chợ cốt để phòng hỏa hoạn, tiện cho dân ở, Nguyên (ta) không thèm tính toán tiền thuê miễn dân có lợi là được".

                Theo Đại Nam Thực lục

 

* Khu phố chợ xưa nằm gần cửa Chánh Đông, (khu vực đường Mai Thúc Loan hiện nay) được xây từ thời vua Gia Long, khác với vị trí chợ Đông Ba ngày nay. Hồi đó gọi tên chợ Quy Giả.

Sau nầy vua Minh Mạng cho xây lại nhằm:

     Một là phòng hỏa hoạn .

   Hai là đem lại bộ mặt khang trang cho chốn kinh kỳ.

   Cái hay là Dân và Nước cùng làm theo một mẫu nhà kiểu chung (quy hoạch). Ai bỏ tiền tự làm thì được miễn thuế đất. Ai không tiền thì ở nhà thuê, sau một thời gian cứ nộp đủ tiền thì làm chủ căn nhà đó (kiểu trả góp không lấy lãi)

  Một chủ trương được lòng dân của vua Minh Mạng.

  Ảnh chợ Đông Ba dưới triều vua Thành Thái 1900.

Ông trâu già.

 

Ông trâu già.

Ông trâu trong ảnh ở tuổi 23, nếu phiên qua tuổi người thì ổng chừng U100.
   Trông mặt mũi, lông, sừng đã đen xạm xác xơ. Đặc biệt cặp mắt đã lác lác, điều dễ nhận biết của tuổi già.
    Vì xả thân cày bừa suốt cuộc đời nên người chủ nghĩ tình không nỡ làm thịt. Thôi thì cứ nuôi như làm cảnh vậy.
    Cứ nghĩ người ta khi đã già ngoài 80, 90 cũng y vậy mà thôi.

Bò với cò và đám vo ve hút máu!/Cows & storks and the buzzing pets that bite in the dark/牛とコウノトリ、そして暗闇で噛みつくブンブン飛び回る害虫

Bò với cò và đám vo ve hút máu!
Hai con vật rất khác nhau về hình thể nhưng hay chơi chung với nhau như hình với bóng ngoài đồng ruộng.
    Cứ bò gặm cỏ nên châu chấu, cào cào dưới lớp đất động ổ nhảy loạn xạ thì cò cứ việc thủng thẳng đi theo đớp no bụng nên cò khỏi phải bươi như gà mà vẫn có ăn.
    Bò còn ghét nhất là loài ruồi, muỗi, ve, rận chuyên chích, hút máu. Bò cố đuổi bọn "vo ve" nhưng bất lực. Ngoài 2 lỗ tai giật giật và cái đuôi ngoe nguẩy nhưng không "xi nhê" chi với cái đám phá rối, khủng bố dai nhách đó. Chuyện nầy có cò lo, kể cả mấy con lì lợm ngoan cố bu bám trong lỗ tai hay những chỗ mà cái đuôi không thể quơ tới được cò đều "lượm" hết.
    Cho nên bò rất thích cò mà cò cũng rất ưng bò. Mối quan hệ nầy gọi là cộng sinh.
    Cò mà kết hợp với bò thì ba cái đám leo nheo như ruồi, muỗi, mòng bọ, cũng như cái đám núp lùm như dế, trùn, cào cào, châu chấu... đều bị lượm hết!
    Đáng đời cho cái lũ vo ve, núp lùm cắn trộm!