KHỈ , VOỌC & CON NGƯỜI - NHỮNG HÌNH ẢNH BỞI NGÔ BÁ DŨNG

    Khỉ ở chùa Linh Ứng thì hung hăng, láu cá nhưng khỉ trên núi Sơn Trà lại hiền lành ngây ngô.
    Từ đó tui "ngộ" ra con chi mà tiếp xúc với con người nhiều thì cũng sinh đủ tật như giành ăn, giật đồ, ma mãnh, trậm trợn!
    May mà loài voọc Chà vá Chân nâu Sơn Trà đã không nhiễm vì vẫn luôn đề phòng và giữ khoảng cách nhất định với con người.
Ảnh:
Trên: khỉ
Dưới: voọc ...đều ở Sơn Trà

 

Bò và Cò - những hình ảnh bởi Ngô Bá Dũng/Cows and Storks - images by Ngo Ba Dung/Vacas e cegonhas - imagens de Ngo Ba Dung

 NHỮNG HÌNH ẢNH

 BÒ VÀ CÒ TRÊN CÁNH ĐỒNG

NHỮNG HÌNH ẢNH BƯỚM VỪA CHỤP TRONG THÁNG 4 NĂM 2026 TẠI BÁN ĐẢO SƠN TRÀ Bởi NGÔ BÁ DŨNG

NHỮNG HÌNH ẢNH BƯỚM VỪA CHỤP TRONG THÁNG 4 NĂM 2026 

TẠI BÁN ĐẢO SƠN TRÀ

Bởi NGÔ BÁ DŨNG

 

Người Quảng Nam xưa có tuổi thọ khá cao.

Người Quảng Nam xưa có tuổi thọ khá cao.
Năm Đinh Dậu 1837 vua Minh Mạng thăm Quảng Nam. Vua nghỉ tại hành cung Vĩnh Điện. Hộ phủ Hồ Hựu mang các quan dưới quyền và các kỳ lão đến ra mắt lạy mừng. Vua sai đem thưởng cho 4 kỳ lão trên 100 tuổi mỗi người 01 Bát bảo Tiểu kim tiền và 03 Phi Long ngân tiền, lụa màu 01 tấm. Có 62 cụ trên 90 tuổi, mỗi người 3 đồng Phi Long và vải màu 01 tấm. Có 666 cụ trên 80 được thưởng 02 đồng Phi Long. Có 667 người trên 70 tuổi đều được thưởng 01 đồng Phi Long. Nhân dịp nầy vua tha thuế thân 01 năm cho toàn dân Quảng Nam.
      Vua vui mừng trước việc dân Quảng Nam làm ăn được mùa, khắp chốn no đủ, nhiều người sống thọ. Đồng thời vua cũng nhắc lại việc trước đây Hộ phủ Quảng Nam là Phan Thanh Giản tấu bậy là dân Quảng Nam đang mất mùa đói kém làm vua lo lắng. Sau đó sự thực không phải vậy nên ông Phan bị án chém chờ lệnh nhưng về sau được vua đặc cách xử nhẹ cho đoái công chuộc tội.
                 Theo Đại Nam Thực lục

*Như vậy năm đó Quảng Nam có cả thảy 1.399 cụ trên 70 tuổi được ban thưởng vì sống lâu. Cái thời mà người ta chỉ xem mức thọ "thất thập cổ lai hi" thì con số đó rất có ý nghĩa.
     Đáng lưu ý giá trị của 01 đồng Phi Long tương đương với 200 kg gạo thời bấy giờ.
     Đồng Phi Long được đúc bằng bạc có mệnh giá cao nhất thời đó - ảnh dưới là đồng Phi Long xưa.

Dân Man thuộc phủ Tây Ninh xin nộp thuế thân bằng dầu rái, nhựa trám.

Tổng đốc Định Biên tâu:

* Dân Man thuộc phủ Tây Ninh xin nộp thuế thân bằng dầu rái, nhựa trám. Nay có cho hoãn thuế như người Kinh không?
* Xin vua ban cho tộc họ để phân biệt nòi giống.
Vua Minh Mạng nói: "Dân Man ấy thuộc về đồ bản, có sổ sách. Thương dân như một, há sao chia rẽ nọ kia. Về nộp dầu nhựa cho gia ân tạm hoãn.
Còn cho tộc họ thì ta ban cho họ Lý, Đào, Hạnh, Dương, Ngưu, Đương, Tượng, Mã. Bọn mi cứ chép mà ban.
Theo Đại Nam Thực lục.

*** Vùng Định Biên là vùng Biên Hòa ngày nay, xưa có nhiều tộc ít người sinh sống đều gọi chung là Man.
     Phần lớn nghèo khó, nộp thuế thân bằng sản vật thay tiền. Do khó khăn vua cho hoãn.
     Họ chỉ có tên mà không có họ như người Kinh. Nên vua ban cho 08 họ. Vậy ai ở vùng Đồng Nai - Biên Hòa mà mang 01 trong 08 họ nầy thì đích thị có nguồn gốc từ dân tộc thiểu số.

Dân chơi "thứ thiệt" Đà Nẵng cách đây 60 năm.

Dân chơi "thứ thiệt" Đà Nẵng cách đây 60 năm.
Anh chị ăn mặc rất đẹp và đúng "mode" của thập niên 60 - quần "tube" áo sơ mi rộng, tóc "phi dê", phụ nữ ngồi xe hồi đó chỉ ngồi một bên, nếu ngồi "chàng hảng" như bi chừ là bị chê và cha mẹ la liền.
Chiếc xe máy Goebel nhập từ Đức chính hiệu, loại ni rất thịnh hành và tân thời lúc đó.
      Goebel chạy xăng pha nhớt, máy nổ dòn tan nghe "peng peng" cũng sướng. Hồi đó thấy mấy ông anh lớn cưỡi Goebel mặc áo không gài nút phóng vun vút áo bay pành phạch rất oai. Đôi khi muốn dợt le là mấy ảnh bẻ "gui đông" đạp lui pedal thì xe quay đầu cái rẹt làm đám con nít tụi tui lác mắt thích chí.
     Chiếc Goebel đời đầu 1950 tui đang ngồi hồi tui 45 tuổi, nó có tuổi còn hơn tuổi tui nữa!

LỄ ÔM GỐI

Mộ của tướng quân Trương Minh Giảng ở
P7 quận Gò Vấp tp HCM
ảnh của báo Thanh Niên

Tướng quân Trương Minh Giảng có công to được vua Minh Mạng gọi vào cho ngồi trên bệ dưới chân mình rồi thân mật hỏi han nói chuyện hồi lâu. Xong việc vua cho chiếc nhẫn vàng đính ngọc quý.

     Từ chuyện câu chuyện ấy triều đình (Bộ Lễ) nãy ra sáng kiến đặt ra LỄ ÔM GỐI đối với những người đặc biệt có công.
     Về sau các ông như Phạm Văn Điển, Tạ Quang Cự, Lê Văn Đức, Phạm Hữu Tâm đều được một lần LỄ ÔM GỐI.
                 Theo Đại Nam Thực lục


* Nghĩ đây là nghi thức dành cho người có công lớn nên được vua tiếp với cử chỉ đặc biệt thương yêu tin cậy.
     "Ôm Gối" có thể là thân mật tới mức người ngồi dưới chân mà ôm đầu gối của vua chăng? Cũng là nghi thức rất thú vị trong chế độ quân chủ chuyên chế xưa điều mà người bình thường còn không được nhìn thẳng vào mặt vua nói chi "ôm gối".
     Riêng ông Trương Minh Giảng gốc người Bình Dương, vị tướng quân văn võ song toàn có công rất lớn trong việc phò chúa Nguyễn Ánh, cũng như có công lớn trong việc gìn giữ bờ cõi phương Nam.         Ông được vua Minh Mạng cử sang Miên với nhiệm vụ Trấn tây thành nguyên soái đặc trách bảo hộ Cao Miên  và ông đã làm rất tốt chuyện đó và người Miên, người Xiêm đã từng rất "ớn" ông.

Chuyện nhỏ trong cung

Ảnh cửa gương trước điện Càn Thành
Ảnh minh họa

Một ngày đẹp trời mùa thu 1837 vua Minh Mạng sai cho người phụ trách nội phủ gắn pha lê vào các cánh cửa bằng gỗ quý tại các điện như Trung Hòa, Quang Minh, Văn Minh trong Hoàng thành Huế.
     Theo Đại Nam Thực lục


*Pha lê - thứ mà sử nhắc đến trong chuyện nầy chính là gương thủy tinh rất thông dụng mà ngày nay nhà nào cũng có.
   Hồi đó lắp gương trên cửa là chuyện xa xỉ chỉ có vua và giới nhà giàu mới sắm nỗi mà thôi, chừ gương sứt vứt đầy mà công ty vệ sinh thâu lượm họ cũng ...chê!
  03 điện trên nằm trong Tử Cấm thành và đã bị tàn phá trong chiến tranh chừ chỉ còn nền gạch mà thôi!
   Những tấm "pha lê" trên cửa của Điện Càn Thành Huế (ảnh minh họa ngày nay)

Huế 1837 - vua Minh Mạng cho chỉnh trang nhà cửa lụp xụp phía cửa Chính Đông.

Chợ Đông Ba năm 1900 dưới thời vua Thành Thái

HUẾ - vào năm 1837 những nhà dân lợp tranh phên ván lụp xụp dọc theo sông Đông Ba và Gia Hội được phá để xây nhà mới. Có cả thảy 399 gian nhà tranh tre ván bị phá hủy. Dân xin tự làm lại 147 gian, Nhà nước làm 252 gian. Tất cả đều xây nhà phố có cột bằng gạch (thay tre, gỗ) tường gạch vôi lợp ngói. Mặt trước có cửa ngõ, cứ 3 gian ngăn bằng hàng rào tường gạch. Phía sau để trống 5 thước (01 thước xưa chừng 4 tấc rưỡi) để làm đường nhỏ. Xây xong gọi là phố Gia Hội và phố Đông Ba.

Nhà nước khuyến khích ai làm 02 nhà trở lên thì miễn thuế địa tô. Ai không có tiền làm nhà thì thuê lại mỗi năm nộp 20 quan, khi nộp đủ 120 quan thì được nhận nhà làm của riêng (tức sở hữu chủ).

Khi xây xong vua Minh Mạng đến xem và nói: "Làm ra phố chợ cốt để phòng hỏa hoạn, tiện cho dân ở, Nguyên (ta) không thèm tính toán tiền thuê miễn dân có lợi là được".

                Theo Đại Nam Thực lục

 

* Khu phố chợ xưa nằm gần cửa Chánh Đông, (khu vực đường Mai Thúc Loan hiện nay) được xây từ thời vua Gia Long, khác với vị trí chợ Đông Ba ngày nay. Hồi đó gọi tên chợ Quy Giả.

Sau nầy vua Minh Mạng cho xây lại nhằm:

     Một là phòng hỏa hoạn .

   Hai là đem lại bộ mặt khang trang cho chốn kinh kỳ.

   Cái hay là Dân và Nước cùng làm theo một mẫu nhà kiểu chung (quy hoạch). Ai bỏ tiền tự làm thì được miễn thuế đất. Ai không tiền thì ở nhà thuê, sau một thời gian cứ nộp đủ tiền thì làm chủ căn nhà đó (kiểu trả góp không lấy lãi)

  Một chủ trương được lòng dân của vua Minh Mạng.

  Ảnh chợ Đông Ba dưới triều vua Thành Thái 1900.

Ông trâu già.

 

Ông trâu già.

Ông trâu trong ảnh ở tuổi 23, nếu phiên qua tuổi người thì ổng chừng U100.
   Trông mặt mũi, lông, sừng đã đen xạm xác xơ. Đặc biệt cặp mắt đã lác lác, điều dễ nhận biết của tuổi già.
    Vì xả thân cày bừa suốt cuộc đời nên người chủ nghĩ tình không nỡ làm thịt. Thôi thì cứ nuôi như làm cảnh vậy.
    Cứ nghĩ người ta khi đã già ngoài 80, 90 cũng y vậy mà thôi.

Bò với cò và đám vo ve hút máu!/Cows & storks and the buzzing pets that bite in the dark/牛とコウノトリ、そして暗闇で噛みつくブンブン飛び回る害虫

Bò với cò và đám vo ve hút máu!
Hai con vật rất khác nhau về hình thể nhưng hay chơi chung với nhau như hình với bóng ngoài đồng ruộng.
    Cứ bò gặm cỏ nên châu chấu, cào cào dưới lớp đất động ổ nhảy loạn xạ thì cò cứ việc thủng thẳng đi theo đớp no bụng nên cò khỏi phải bươi như gà mà vẫn có ăn.
    Bò còn ghét nhất là loài ruồi, muỗi, ve, rận chuyên chích, hút máu. Bò cố đuổi bọn "vo ve" nhưng bất lực. Ngoài 2 lỗ tai giật giật và cái đuôi ngoe nguẩy nhưng không "xi nhê" chi với cái đám phá rối, khủng bố dai nhách đó. Chuyện nầy có cò lo, kể cả mấy con lì lợm ngoan cố bu bám trong lỗ tai hay những chỗ mà cái đuôi không thể quơ tới được cò đều "lượm" hết.
    Cho nên bò rất thích cò mà cò cũng rất ưng bò. Mối quan hệ nầy gọi là cộng sinh.
    Cò mà kết hợp với bò thì ba cái đám leo nheo như ruồi, muỗi, mòng bọ, cũng như cái đám núp lùm như dế, trùn, cào cào, châu chấu... đều bị lượm hết!
    Đáng đời cho cái lũ vo ve, núp lùm cắn trộm!

Cầu Bà Ngân nối Duy Xuyên và Hội An

Cầu Bà Ngân nối Duy Xuyên với Hội An.

   Hỏi ra mới biết Bà Ngân là người chèo đò trên đoạn sông Thu Bồn thời chiến tranh khi chỗ nầy chỉ là bến đò và chưa có chiếc cầu.
     Bà Ngân có còn sống hay cho dù đã chết mà tên bà được mọi người nhắc hằng ngày cũng quá vui và con cháu càng vui hơn vì mấy ai có được đặt tên cho một công trình dân sinh có ý nghĩa ?
    Trước đó trên 200 năm cũng có Bà Rén chèo đò, mở quán nước trên một nhánh sông cắt qua QL1 và khi có cầu, thì cầu và sông cũng được dân đặt cho tên Bà Rén cho đến nay.
    Ngoài Bà Rén, Bà Ngân, ở Núi Thành còn có cầu Bà Bầu, cầu Ông Đốc ở Hòa Liên đều do dân quý mà đặt tên.
    Họ được người dân tự nhớ ơn mà đặt chớ không phải tên hành chính do nhà chức trách quy định.